|
DOOR
LUDWICH VAN MULIER AMSTERDAM,
30-01-2006
Succesvol
minicongres
“Culturele
loyaliteit is een emotionele-,
vrije-
en aan
voorwaarden verbonden keuze”
Leven
in twee werelden schept
rechten en plichten
 Ruben
Gowricharn
Prominente
burgers
waren in
Surinaamse sfeer
op een
minicongres, 29 januari
2006 te Amsterdam
– Zuidoost, verwikkeld
in een interessante en
actuele discussie. Het
thema was: leven in twee
werelden ofwel het
vraagstuk van de dubbele
culturele loyaliteit en
duaal burgerschap. De
aanwezigen probeerden
vat te krijgen op
stellingen die door
deskundige inleiders
waren gelanceerd en
toegelicht. Paul
Scheffer, filosoof,
publicist, hoogleraar,
Patty Gomes, historica,
publicist, Ruben
Gowricharn socioloog/econoom,
hoogleraar, waren het eens over de beperkingen van de woorden allochtoon
en autochtoon, die
Nederland verdelen in
“zij” en “wij”
denken. Over het begrip
“loyaliteit”
liepen de
meningen uiteen, maar
groeide het inzicht dat
mensen uit alle culturen
met vrijwel dezelfde
problemen worstelen.
Paul Scheffer,
verwees naar de vrijheid
die essentieel is voor
de loyaliteitskeuze. Hij
waarschuwt aanhangers
van de dubbele
nationaliteit, mensen
niet onbewust dingen op
te leggen waarvoor zij
niet kiezen. Ruben
Gowricharn, beschouwt
het emotioneel
welbevinden als cruciale
factor bij de
loyaliteitskeuze. Als de
praktische opstelling
van personen,
overeenkomt met het denken over verschil in cultuur geeft dat een goed gevoel;
geen woorden maar daden.
In een poging het begrip
loyaliteit
te omschrijven en
te begrenzen, stelt
Patty Gomes dat er
duidelijke voorwaarden
gelden. Eigen belang
vindt zij ondergeschikt
en de staat met haar
instituties acht zij
verantwoordelijk voor
het tweerichtingsverkeer.
De meer dan honderd
aanwezigen,
merendeels
hoogopgeleiden,
schrijvers,
intellectuelen en
kunstenaars werden
toegesproken door de
voorzitter van het
stadsdeel Amsterdam –
Zuidoost mevr. Dra.
Elvira Sweet die
waarschuwde voor de
hokjesgeest, zij is er
als bestuurder, voor
iedereen en denkt
universalistisch;
Amsterdam Zuidoost kan
een voorbeeld zijn voor
multicultureel
Nederland De
secretaris van het
Surinaamse Dichters - en
Schrijversgenootschap,
Leo van Sprang riep
Surinamers op om te
schrijven over
onze eigen
cultuurdragers, grote
zonen en dochters van
Suriname, en hen niet te
vergeten. Zij hebben
gemaakt dat wij heden
kunnen discussiëren
over een Surinaamse
cultuur en kunnen
aanschouwen wat Suriname
heden is en heeft
bereikt
mede dankzij hun.
Cultuurconflict
De
culturele beleving in
Nederland is aan
verandering onderhevig.
Meer dan 18 % van de
ingezeten is in het
buitenland geboren of
heeft tenminste een
ouder die in het
buitenland geboren is.
Een zeker cultureel
relativisme - het besef
dat de ene cultuur niet
minder is dan de andere
-
is onbewust in
het gedrag van iedere
Nederlander geslopen.
Maar men handelt er niet
altijd naar en is door
aanraking met andere
culturen, meer dan ooit
op zoek naar de
authentieke Nederlandse
cultuur. Paul Scheffer
constateert dat niemand
zich beklaagt dat de
helft van de Amsterdamse
bestuurders van
buitenlandse komaf is,
het wordt ervaren als
doodnormale
demografische
weerspiegeling. Maar dan
zijn eigenlijk de 1.9
miljard euro’s die
extra worden besteed aan
buitenlanders een punt
van discussie. Hij pleit
voor andere
toewijzingscriteria voor
het opheffen van
achterstanden die voor
alle ingezeten moeten
gelden. Ho, zeggen de
opposanten, dan moet de
staat wel de structurele
discriminatie op de
arbeidsmarkt aanpakken
en het onderwijsbeleid
t.a.v. (Germaans)
etnocentrische
scholen herzien,
en een
tweerichtingsverkeer
garanderen als de loyale
immigrant integreert. De
loyaliteit van de
buitenlander moet
gelijkwaardig beloond
worden, en schept
rechten en
verplichtingen voor twee
partijen. De vrijheid
van het kiezen voor een
loyaliteit aan de
Nederlandse cultuur kan
emotioneel ervaren
worden als het niet
kiezen voor de cultuur van het herkomstland en kan problemen opleveren
voor betrokken
immigrant. De voetballer
Kalou van de
Ivoorkust, die hoewel
gevraagd bewust niet
koos voor het nationale
elftal van zijn land,
verkoos loyaal te zijn
aan het
Nederlands elftal . Hij
nam daarbij een
lijdensweg voor het
verkrijgen van de
Nederlandse
nationaliteit
op de koop toe.
Zijn daad werd in eigen
land verfoeid en de
populaire balkunstenaar
werd weggehoond.
Waar ontstaat het
conflict? Uit loyaliteit
met Suriname leven de
Surinamers in twee
werelden en ondersteunen
het thuisfront met
geldovermakingen en
pakketten. In Suriname
is alle hulp welkom maar
voelt men zich niet
verplicht iets daar
tegenover te stellen.
Integendeel worden de
Nederlanders van
Surinaamse komaf
negatief bejegend. Ruben
Gowricharn vergeleek de
wijze waarop Turken,
Pakistanen hun land
concreet financieel,
materieel en fysiek
helpen en de Surinamers
die een pakket zenden of
geld en zich niet
geroepen voelen
daadwerkelijk
persoonlijk te gaan
aanpakken in Suriname.
Dan moet de Surinaamse
overheid
maar voorwaarden
scheppen voor een
positief
ontvangstklimaat voor
remigranten, zegt de
oppositie. Het
scharnieren tussen twee
of meerder culturen is
niet zonder conflicten,
maar heeft zijn
meerwaarde in culturele
alertheid (relativisme)
en de transnationale
solidariteit.
Met
dwangmatigheid is
niemand gediend
Bij
het kiezen van culturele
loyaliteit is er ook
sprake van strategisch
positie innemen.
Integratie
is in dit kader een
effectieve
adaptatiestrategie
waarbij men de eigen
cultuur blijft koesteren
en tegelijkertijd de
volledige aanpassing aan
de meerderheidscultuur
belangrijk acht. Daar is
in principe niets mis
mee zegt Paul Scheffer
als de financiële
rekening voor de eigen (niet
Nederlandse) culturele
beleving niet
vanzelfsprekend op het
bord van de overheid
wordt gelegd. Als de
Nederlandse cultuur het
contact met die andere
culturen als een
verrijking uitbaat, is
er niets mis met een
prijskaartje vindt Ruben
Gowricharn. Je kunt
buitenlanders niet
dwingen uitsluitend aan
de Nederlandse cultuur
loyaliteit te betuigen
en tegelijkertijd niet
de verantwoordelijkheid
nemen om gelijke kansen
voor de nieuwkomers te
scheppen. Voor wat hoort
wat. Het ontberen van
een baan, een goede
opleiding belemmert de
buitenlander zich wel te
bevinden, vergt
strategieën om
probleemloos te kunnen
integreren. Het, ondanks
de ontberingen, zich
goed voelen in eigen
cultuur kan ten dienste
staan van het
integratieproces en
frustraties opvangen.
Paul Scheffer is
huiverig voor het de
mensen opleggen van het
duaal burgerschap en van
dubbele culturele
loyaliteit. Een
gescheiden alleenstaande
geëmancipeerde
moslimvrouw kan bij
terugkeer naar het
herkomstland
haar kinderen
kwijtraken. De
Moslimlanden doen
lacherig over de gelijke
rechten van mannen en
vrouwen in Nederland. De
praktische invulling,
uitvoering van een
opgelegde loyaliteit, is
een ingewikkelde materie.
Patty Gomes waarschuwt
voor het
uitsluitingsmechanisme
dat opgeld doet daar
waar culturen elkaar
ontmoeten.
Deze spanning
en/of kloof kan
worden overbrugd door
wederzijds respect.
Ruben Gowricharn
constateert een gelaagde
opbouw van individuele
loyaliteiten die
bij de kleine sociale
eenheden begint; het
gezin, de familie, de
relatie, het huwelijk.
Daar wordt geleerd hoe
wij met die emoties, die gepaard gaan
met het betuigen van
loyaliteit aan meerdere
culturen, in groter
verband kunnen omgaan,
ter wille van het
individuele welbevinden.
Alle deelnemers aan het
minicongres over het
leven in twee werelden,
de dubbele culturele
loyaliteit, en het duaal
burgerschap, konden zich
vinden in het
uitgangspunt dat de
staat een culturele
loyaliteit niet kan
opleggen. De vrije keuze
(Paul Scheffer), de
emotionele individuele
lading (Ruben Gowricharn),
en respect voor de
vreemde culturele
waarden
(Patty Gomes)
zijn belangrijke
aspecten van de
“loyaliteitskeuze”
die rechten en plichten
inhouden voor betuiger
en ontvanger. Simpele
universele begrippen
zoals, gezelligheid,
begroetingen, kleding,
hofmakerij, bezoeken
afleggen, schenkingen,
sporten, seks,
begrafenisrituelen etc
blijken verschillende
verschijningsvormen te
hebben. Door de
toegenomen migratie
wereldwijd is men ook in
Nederland aan het
beseffen dat culturele
diversiteit onderdeel
van het dagelijks leven
is.
Ook al richt het
nationale cultuurbeleid
zich op een
monoculturele praktijk,
dient het rekening te
houden met het verschil
in gedrag van cultuur
tot cultuur. De
legitimiteit van het
loyaal zijn aan meerdere
culturen, het kunnen
schakelen met normen en
waarden, vergroten ons
aanpassingsvermogen en
werpen een verfrissend
nieuw licht op het besef
dat de Nederlandse
cultuur slechts een van
de vele is.
Ludwich
van Mulier,
moderator van het
mini-congres. Amsterdam,
30 januari 2006.
|
